ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ

Γεννημένος στη Βρετανία στις 13 Αυγούστου του 1899, γόνος οικογένειας θεατρόφιλων, έζησε σε πολύ μικρή ηλικία μία εμπειρία τραυματική αρκετά, ώστε να καθορίσει την μετέπειτα προσωπική και καλλιτεχνική του πορεία. Σε ηλικία 5 ετών, ο πατέρας του τον κλείνει για λίγο σε ένα κελί, θέλοντας να του δείξει, «τί συμβαίνει στα κακά παιδιά». Η εμπειρία αυτή κατακερματίζει κυριολεκτικά την ψυχική και διανοητική ηρεμία του μικρού παιδιού. Ακολουθεί εκπαίδευση σε σχολείο ιησουϊτών, προερχόταν από καθολική οικογένεια. Στο σχολείο διογκώνεται μέσα του ο φόβος και ένα αίσθημα τρόμου απέναντι στην ηθική και το καθήκον.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ

Από μικρός εκδηλώνει την επιθυμία του να γίνει μηχανικός. Έτσι, μετά το σχολείο φοιτά στο School of Engineering and Navigation, αποκτώντας πολύτιμες τεχνικές και μηχανολογικές γνώσεις. Παράλληλα, η μεγάλη του αγάπη για το θέατρο και το σινεμά, τον οδηγεί στην Σχολή Καλών Τεχνών του Λονδίνου. Έφηβος ακόμα, σχεδιάζει μεσότιτλους για τις βουβές ταινίες που παρακολουθεί και σύντομα βρίσκει το θάρρος να παρουσιάσει τη δουλειά του σε μία μεγάλη εταιρεία παραγωγής ταινιών. Προσλαμβάνεται αμέσως και τοποθετείται στο τμήμα μοντάζ. Η αρχή μίας σπουδαίας κινηματογραφικής σταδιοδρομίας έχει μόλις ξεκινήσει.
Έχοντας έρθει σε επαφή με τον χώρο της δημιουργίας ταινιών, αναλαμβάνει όλο και μεγαλύτερα πόστα. Πολλές φορές, αντικαθιστά τον σκηνοθέτη και έτσι γυρίζει τις πρώτες του σύντομες σκηνές. Η συγγραφή σεναρίων και η προσπάθεια προώθησής τους δεν αργεί να έρθει. Επιλέγεται από πολλούς δημιουργούς ως βοηθός, ενώ το 1922 του ανατίθεται η πρώτη επίσημη δουλειά, η ταινία «Number Thirteen», η οποία ποτέ δεν ολοκληρώθηκε. Συνεχίζει με συμμετοχές σε μικρότερες παραγωγές, ενώ το 1925 πραγματοποιεί την πρώτη του ολοκληρωμένη σκηνοθετική δουλειά, την αγγλογερμανική ταινία «Ο κήπος της ηδονής». Το 1926, ωστόσο, γυρίζει την πρώτη του αληθινή χιτσκοκική ταινία, τον «Νοικάρη». Πρόκειται για την ιστορία ενός κατά συρροή δολοφόνου και ενός παράξενου ενοίκου, που στρέφει πάνω του τις υποψίες των περιοίκων. Αυτή είναι και η πρώτη ταινία σασπένς και αγωνίας, γυρισμένη από τον άνθρωπο που μερικές δεκαετίες αργότερα θα αναγορευόταν μετρ του είδους.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΛΦΡΕΝΤ ΧΙΤΣΚΟΚ

Η θεματική του δεν σταθεροποιήθηκε από την πρώτη στιγμή. Σε Βρετανία και έπειτα ΗΠΑ, θα πειραματιστεί αρκετά με ταινίες ποικίλης θεματολογίας για αρκετό χρονικό διάστημα. Έργα κοινωνικού, ακόμα και αμιγώς συναισθηματικού, ρομαντικού περιεχομένου θα αποτελέσουν το πρώτο, ελάσσονος αξίας δείγμα γραφής του. Ο πειραματισμός θα λάβει τέλος το 1934, με την δημιουργία της πρώτης καθαρά κατασκοπευτικής του ταινίας, «The man who knew too much». Το συγκεκριμένο έργο αποτελεί και την απαρχή της δημιουργίας των χιτσκοκικών αριστουργημάτων. Από τότε μέχρι και το 1976 και την τελευταία του ταινία με τίτλο «Family Plot», η πορεία του θα σημαδευτεί από έργα-σταθμούς για το παγκόσμιο σινεμά: The 39 steps, The lady vanishes, Rebecca, Saboteur, Spellbound, Notorious, The paradine case, Rope, Stage fright, Strangers on a train, Dial m for murder, Rear window, To catch a thief, The trouble with harry, Vertigo, North by Νorthwest, Psycho, Birds είναι μερικοί από τους τίτλους των μεγάλων του επιτυχιών, που ακόμα και σήμερα προκαλούν εντυπωσιασμό στους θεατές και δέος στους δημιουργούν, δημιουργούν τάσεις και αποτελούν αστείρευτη πηγή έμπνευσης.
Η πορεία του υπήρξε παράλληλη με ηθοποιούς-κολοσσούς του βρετανικού και μη σινεμά. Ο Κάρυ Γκραντ, συνέλαβε και συνέθεσε την χαρακτηριστική περσόνα του μπλαζέ, ριψοκίνδυνου καρδιοκατακτητή μέσα από τις ταινίες Suspicion, Notorious, To catch a thief και φυσικά, στο κατασκοπικό έπος, North by Northwest. Η Ίνγκριντ Μπέργκμαν έγινε κυριολεκτικά η μούσα του, χαρίζοντας υπέροχες ερμηνείες στις ταινίες Spellbound, Notorious, και Under Capricon. Η «εγκατάλειψη» του σκηνοθέτη και η αφοσίωσή της στον Roselini στοίχισε αφάνταστα στον Χίτσκοκ. Όσο άλλωστε του στοίχισε και η απόσυρση της δεύτερης μούσας του, Γκρέυς Κέλλι (Dial M for Murder, To catch a Thief, Rear Window), στο Μονακό. Αγαπημένος του συνεργάτης και ο πρωταγωνιστής James Stewart, που έχτισε το χαρακτήρα του επίδοξου ντετέκτιβ, μέσα από τις ταινίες Rope, Rear Window και Vertigo.
Πλήθος άλλων μεγάλων αστέρων ανέλαβαν βασικούς ρόλους στις ταινίες του: ονόματα όπως Μάρλεν Ντίτριχ, Ντόρις Ντέυ, Λόρενς Ο'Λίβιε, Πήτερ Λόρε, Κλόντ Ρέινς, Γκρέγκορυ Πεκ, Τζόαν Φοντέιν, Μοντγκόμερυ Κλίφτ, Κιμ Νόβακ, Τζέημς Μέησον και Aντονι Πέρκινς, προκαλούν δέος και μόνο στο άκουσμά τους. Αλλά και
«νεότεροι» αστέρες, όπως ο Πωλ Νιούμαν και ο Σων Κόνερι, πρωτοεμφανίστηκαν σε έργα του Χίτσκοκ.

ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΜΕΡΕΣ

Οι απόψεις του Χίτσκοκ για τη δημιουργία ταινιών ήταν πολύ στέρεα δομημένες. Έκανε κινηματογράφο απευθυνόμενος στους θεατές και πολλοί έχουν παραλληλίσει την τάση του αυτή να δημιουργεί αποκλειστικά προς τέρψιν του κοινού, με το σεξπηρικό πνεύμα γραφής. Τα σενάρια που επέλεγα απαιτούσε να είναι συμπυκνωμένα, να διακατέχονται από νοηματική σκοπιμότητα και να μην κάνουν πουθενά «κοιλιά». Η αποφυγή οπουδήποτε διαλείμματος στην πλοκή ήταν συνειδητή επιλογή. Δεν επιθυμούσε να ξεκουράσει τον θεατή, από την δύναμη των σκηνών, αντίθετα επεδίωκε μία κλιμάκωση της έντασης και του σασπένς, μέχρι το τελικό σημείο της κορύφωσης. Οποιεσδήποτε σκηνές απομακρύνονταν από τον βασικό κορμό της πλοκής συνέβαλλαν ουσιωδώς στην επίτευξη του συνολικού αποτελέσματος.
Μολονότι επενέβαινε συστηματικά σε ζητήματα σεναρίου, μοντάζ και φωτισμού, αλλά και σε αμιγώς τεχνικά ζητήματα, η σκηνοθετική του ματιά είναι αυτή που προδίδει περισσότερο την καλλιτεχνική του ταυτότητα. Μετρώντας αριστοτεχνικά το χώρο και τις αποστάσεις, κατάφερνε να δημιουργεί την επιθυμητή ατμόσφαιρα. Δεν «σπατάλαγε» πλάνα. Ο θεατής είχε τη δυνατότητα να δεί μονάχα αυτό που απαραίτητως χρειαζόταν να δει. Γενικά πλάνα, μακρινές λήψεις και αποτύπωση στοιχείων-κλειδιών για την αποκάλυψη της αλήθειας, χρησιμοποιούνταν μονάχα την κατάλληλη στιγμή, χαρίζοντας την αυθεντική αίσθηση του σασπένς. Έπαιζε μανιωδώς με την κάμερα, αλλά ποτέ δεν κορόιδευε τους θεατές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το Psycho. Αυτό που παρουσιάζεται στο θεατή δεν είναι αληθινό, αλλά δεν είναι και ψεύτικο. Τα κοντινά πλάνα γίνονται λίγο πριν τους τίτλους τέλους και η αποκάλυψη πραγματοποιείται τη στιγμή που πρέπει να ειπωθεί η αλήθεια. Η μοναδική φορά που αναγκάστηκε να πει ψέματα στο κοινό, στην ταινία Stage Fright, με το αποπροσανατολιστικό, ψευδό flashback στην αρχή του έργου, υπήρξε αβάσταχτη πηγή τύψεων για αυτόν.
Οι ήρωές του ήταν κατά κύριο λόγο άνθρωποι που βρίσκονταν στο λάθος σημείο την λάθος στιγμή. Είτε καταδιώκονταν από κατασκόπους, είτε έρχονταν αντιμέτωποι με σκιώδη, ταραγμένα μυαλά, έπρεπε πάντα να παλέψουν για την επιβίωσή τους σε έναν κόσμο με ελάχιστους συμμάχους. Αυτή είναι και η μοναδική, βέβαιη περίπτωση ταύτισης φοβίας του σκηνοθέτη με το κλίμα που οι ταινίες του καλλιεργούσαν: ο φόβος της καταδίωξης, σε έναν κόσμο όπου δεν υπήρχαν καλοί και κακοί, παρά μόνο συνωμότες και εχθροί, έτοιμοι να ξεπηδήσουν από κάθε πιθανή γωνιά.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Το τέλος για τον Χίτσκοκ ήταν αργό και επώδυνο. Με κλονισμένη υγεία προσπαθούσε να συντηρήσει μία καριέρα που ξεθώριαζε. Τα σενάρια που έφταναν στα χέρια του δεν τον ικανοποιούσαν, δεν είχαν το ιδιαίτερο εκείνο στοιχείο πάνω στο οποίο ξεδίπλωνε το μεγαλείο του. Οι πρωταγωνιστές του είχαν πια γεράσει, ενώ οι πρωταγωνίστριές του τον είχαν εγκαταλείψει προ πολλού. Οι νέοι ηθοποιοί ποτέ δεν του ήταν «αρκετοί». Οι τελευταίες ταινίες του, κατά τις δεκαετίες του '60 και του '70, αντιμετώπιζαν τη χλιαρή στάση κοινού και κριτικών. Ο μεγάλος δημιουργός ήταν πλέον πολύ αδύναμος για να σταθεί στο ύψος του μύθου που είχε χτίσει.
Οι διακρίσεις διαδέχονταν οι μία την άλλη, όπως άλλωστε πάντα συνέβαινε (και συμβαίνει), όταν ένας καλλιτέχνης του κινηματογράφου ετοιμαζόταν να αποσυρθεί. Σε μία από αυτές τις εκδηλώσεις, που οργάνωσε το American Film Institute το 1979, προκειμένου να τιμήσει το Χίτσκοκ για το σύνολο του έργου του, η μούσα του, Ίνγκριντ Μπέργκμαν, χτυπημένη και η ίδια από τον καρκίνο, επαναλάμβανε με θυμό στα παρασκήνια: «Γιατί το κάνουν όλα αυτό, αφού είναι πια πολύ αργά;»
Ο μεγάλος σκηνοθέτης, η παρεξηγημένη φιγούρα του παγκόσμιου σινεμά, ο ιδιόρρυθμος καλλιτέχνης, έφυγε από τη ζωή τον Απρίλιο του 1980. Τα σημάδια του σκοτεινού, αλλά και σαγηνευτικού μυαλού του, θα βρίσκονται για πάντα στις ταινίες του.

ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ

•    Family Plot (1976)
•    Frenzy (1972)
•    Topaz (1969)
•    Torn Curtain (1966)
•    Marnie (1964)
•    Birds, The (1963)
•    Psycho (1960)
•    North by Northwest (1959)
•    Vertigo (1958)
•    Wrong Man, The (1956)
•    Man Who Knew Too Much, The (1956)
•    Trouble with Harry, The (1955)
•    To Catch a Thief (1955)
•    Rear Window (1954)
•    Dial M for Murder (1954)
•    I Confess (1953)
•    Strangers on a Train (1951)
•    Stage Fright (1950)
•    Under Capricorn (1949)
•    Rope (1948)
•    Paradine Case, The (1947)
•    Notorious (1946)
•    Spellbound (1945)
•    Watchtower Over Tomorrow (1945) (uncredited)
•    Aventure malgache (1944)
•    Bon Voyage (1944)
•    Lifeboat (1944)
•    Shadow of a Doubt (1943)
•    Saboteur (1942)
•    Suspicion (1941)
•    Mr. & Mrs. Smith (1941)
•    Foreign Correspondent (1940)
•    Rebecca (1940)
•    House Across the Bay, The (1940) (uncredited)
•    Jamaica Inn (1939)
•    Lady Vanishes, The (1938)
•    Young and Innocent (1937)
•    Sabotage (1936)
•    Secret Agent (1936)
•    39 Steps, The (1935)
•    Man Who Knew Too Much, The (1934)
•    Waltzes from Vienna (1933)
•    Number Seventeen (1932)
•    Rich and Strange (1932)
•    Skin Game, The (1931)
•    Elastic Affair, An (1930)
•    Elstree Calling (1930)
•    Juno and the Paycock (1930)
•    Mary (1930)
•    Murder! (1930)
•    Sound Test for Blackmail (1929)
•    Manxman, The (1929)
•    Blackmail (1929)
•    Champagne (1928)
•    Farmer's Wife, The (1928)
•    Easy Virtue (1928)
•    Downhill (1927)
•    Ring, The (1927)
•    Lodger, The (1927)
•    Mountain Eagle, The (1926)
•    Pleasure Garden, The (1925)
•    Always Tell Your Wife (1923)
•    Number 13 (1922)